معرفی و اهداف برنامه

معرفی و اهداف برنامه

طرح انتخاب و معرفی پایتخت کتاب ایران برای نخستین بار در ۱۳۹۳ از سوی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سراسر ایران برای ترویج کتاب‌خوانی برگزار شد و از آن سال به بعد به خاطر استقبال خوبی که از این طرح شد و همچنین برآوردهای مثبت کارشناسانه از آن، به صورت سالانه برگزار می‌شود.

این طرح نگاهی جانبی به پایتخت جهانی کتاب دارد؛ پایتخت جهانی کتاب عنوانی است که هر سال از سوی یونسکو به شهری اعطا می‌شود که برای تقویت جایگاه کتاب و ترویج کتاب‌خوانی چشمگیری ارائه کرده است.

پایتخت کتاب ایران اگرچه نیم‌نگاهی به انتخاب پایتخت جهانی کتاب دارد، اما طرحی ملی و بومی است و بر اساس اقتضائات کشومان برنامه‌ریزی و اجراشده است و در هر سال یک شهر را به عنوان پایتخت کتاب از بین شهرهای نامزد انتخاب و معرفی کنند. این انتخاب اگرچه با محوریت کتاب انجام می‌شود، اما برنامه‌ای است که در آن مشارکت‌جویی، تمرکززدایی، توجه به نظام برنامه‌ریزی و تدوین برنامه‌های بلندمدت فرهنگی نیز در سطوح محلی تمرین می‌شود. پیش از این، برنامه‌های مرتبط با کتاب در شهرهای مختلف بیشتر در حد برگزاری برنامه‌هایی با محوریت یک نهاد یا دستگاه اجرایی محدود مانده بود. برگزاری برنامه‌هایی گسترده و باکیفیت که بتواند مشارکت همه نهادهای دولتی و غیردولتی شهر را جذب کرده و امکانات اندک را با هم‌افزایی توسعه دهد، بسیار کم بوده است.

از سوی دیگر تمرکزگرایی برنامه‌های حوزه کتاب در تهران و چند شهر بزرگ کشور باعث شده است اغلب برنامه‌هایی که با محوریت کتاب در شهرستان‌ها برگزار می‌شود، کیفیت لازم را نداشته باشد و برنامه‌ریزی در این حوزه با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو بوده است.

اهداف

طرح انتخاب و معرفی پایتخت کتاب ایران اهداف زیربنایی دیگری را هم مدنظر دارد که همین اهداف بخش مهمی از شاخص‌های انتخاب پایتخت کتاب ایران را هم شکل داده است:

  • افزایش همکاری‌ها و مشارکت نهادهای مختلف دولتی و غیردولتی در حوزه کتاب؛ یکی از مهم‌ترین معضلات در جامعه امروز ایرانی، عدم آشنایی نهادها و سازمان‌ها با یکدیگر است که این فاصله میان نهادهای دولتی و غیردولتی بروز بیشتری هم دارد. انتخاب و معرفی پایتخت کتاب ایران در طول دو دوره اجرا نشان داده است که می‌تواند همه نهادهای فعال شهری را بر سر یک میز نشانده و به همکاری دعوت کند.
  • جذب سرمایه‌های موجود در بخش‌ خصوصی؛ در دنیای امروز، نهادهای غیردولتی و بخش غیرخصوصی به اهمیت فعالیت‌های فرهنگی و خیرخواهانه پی برده است اما به دلایل بسیار، توانایی شناسایی عرصه‌های حرفه‌ای برای فعالیت را ندارد. انتخاب و معرفی پایتخت کتاب ایران فضای خوبی را برای راهنمایی‌های لازم برای این منظور در اختیار بخش خصوصی قرار می‌دهد.
  • فرهنگی‌تر کردن فضای بخش‌های مختلف صنعتی، اقتصادی و کشور؛
  • ترویج غیرمستقیم آینده‌نگری و برنامه‌ریزی در حوزه فرهنگ؛
  • حمایت از ایده‌های نو و ابتکاری در حوزه کتاب؛
  • تمرکززدایی از برنامه‌های حوزه فرهنگ و تقویت عدالت فرهنگی؛
  • ترویج کتاب‌خوانی؛
  • طراحی برنامه‌های جذاب و مردم‌پسند در حوزه کتاب؛
  • ارتقای جایگاه مدیران فرهنگی در شهرستان‌ها.

به دنبال اعلام فراخوان طرح مدیران ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامی هر شهر و شهردار، آن شهر با مشارکت دستگاه‌‌های دولتی و نهادهای غیردولتی و بخش خصوصی برنامه‌هایی را برای سال ۱۳۹۴ تدوین کردند (برخی از طرح‌ها زودتر آغاز شده‌اند) که در آن اهداف برنامه‌ها، شیوه اجرایی، نهادهای مشارکت‌کننده، و نحوه تأمین بودجه هر برنامه ذکر شده است و این طرح‌ها به دبیرخانه ارسال شد.

این برنامه‌ها توسط گروهی از کارشناسان داوری و سپس ۱۰ شهر به عنوان نامزد اعلام شده‌اند. برنامه‌های شهرهای نامزد از سوی گروه داوران نهایی، متشکل از چهره‌های شناخته‌شده فرهنگی و برنامه‌ریزی فرهنگی با معرفی معاون فرهنگی و با حکم وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به‌طور دقیق‌تر و با معیارهای زیر داوری شده‌اند.

 شاخص‌های داوری

در این رویداد صرفاً برنامه‌هایی با رویکرد فرهنگی، ترویجی و ابتکاری در حوزه کتاب ارزیابی شده‌اند که این شرایط را دارا بودند:

1.      برنامه‌ها به‌طور خاص برای انتخاب پایتخت کتاب ایران تنظیم و در طول یک سال پایتخت بودن آن شهر قابل اجرا باشد؛ برنامه بر اساس نیازهای محلی و ملی تعریف شده و تأثیرات پایداری داشته باشد.

2.      برآورد کلی از هزینه‌های برنامه ارائه‌شده باشد و به تأمین منابع و بهره‌وری و کسب بیشترین تأثیر با کمترین هزینه توجه شده باشد.

3.      مشارکت دستگاه‌های اجرایی در تأمین هزینه‌ها و سرمایه‌گذاری و نیز پشتیبانی معنوی از برنامه‌ها از ملاک‌های انتخاب بوده است.

4.      میزان دربرگیری همه شهروندان در برنامه‌ها اهمیت زیادی داشته است و طراحی برنامه‌هایی برای طیف‌های مختلف سنی، به خصوص کودکان و نوجوانان از ملاک‌های تأثیرگذار بوده است.

5.      مشارکت نهادهای مدنی، صنفی، و فرهنگی غیردولتی در طراحی و اجرای برنامه‌ها اهمیت داشته است.

6.      ابتکاری و بدیع بودن برنامه‌ها و شیوه‌های اجرای آن اهمیت دارد.

7.      هرچه دامنه توجه برنامه‌ها به منافع همه ذی‌نفعان حوزه کتاب اعم از نویسنده، ویراستار، گرافیست، ناشر، توزیع‌کننده کتاب، فروش و مخاطبان بیشتر باشد، برنامه‌ها اهمیت بیشتری خواهند داشت.

8.      توجه به ارزش‌های دینی ملی و مردمی در برنامه‌ها.

9.      توجه به آیین‌ها، آداب و رسوم و ارزش‌های بومی مردم شهر.

10. برنامه‌ها و فعالیت‌های ارائه‌شده ضمانت اجرایی و پشتوانه مالی قابل قبول داشته باشد    

ملاک های ارزیابی و داوری شهرهای برگزیده پایتخت کتاب ایرانملاک های ارزیابی و داوری شهرهای برگزیده پایتخت کتاب ایران